HANAFI

Asas mazhabnya ialah al-Kitab, Sunnah, ijma’, qias dan istihsan.

Dalam bidang hadith beliau menghasilkan al-Musnad. Walau bagaimanapun tidak terdapat penulisan beliau di bidang ilmu fiqh. (ms 15)

MALIKI

Kitab beliau al-Muwatta’ adalah sebuah kitab besar dalam hadith dan fiqh. (ms 16)

Beliau telah membina mazhabnya berdasarkan 20 perkara. Lima daripada al-Quran dan lima daripada Sunnah, iaitu nas al-Kitab, zahirnya yakni umumnya, dalilnya yakni mafhum al-mukhalafah, mafhumnya yakni mafhum al-muwafaqah, tanbihnya yakni tanbih di atas ‘illah. (ms 16)

Yang lain ialah al-ijma’, al-qias, amal ahli Madinah, Qawl al-Sahabi, al-Istihsan, Saad al-dharai, meraikan khilaf, istishab, al-masalihal mursalah dan syar’man Qablana. (ms 16)

SYAFIE

Di Baghdad, Imam Syafie telah mengarang kitab qadim bernama al-Hujjah yang mengandungi mazhab qadim. (ms 20)

Di antara hasil karya beliau ialah al-Risalah yang merupakan penulisan pertama di bidang ilmu usul fiqh dan kitab al-Umm di bidang fiqh berdasarkan mazhab jadidnya. (ms 21)

Imam Ahmad berkata, “Imam Syafie adalah orang yang paling alim berhubung dengan kitab Allah dan Sunnah Rasulullah saw.” (ms 21)

Sumber mazhab Syafie ialah al-Quran dan Sunnah. Dituruti oleh ijma dan qiyas. Beliau tidak mengambil pendapat sahabat sebagai sumber mazhabnya kerana ia merupakan ijtihad yang berkemungkinan salah. Beliau juga tidak beramal dengan istihsan yang diterima oleh golongan Hanafi dan Maliki. (ms 21)

Beliau juga telah menolak masalih mursalah dan tidak bersetuju menjadikan amal ahl Madinah sebagai hujah. (ms 21)

HANBALI

Imam Syafie pula berkata semasa beliau meninggalkan Baghdad menuju ke Mesir, “Aku keluar dari Baghdad dan aku tidak meninggalkan orang yang lebih taqwa dan paling alim di bidang fiqh selain Ibn Hanbal.” (ms 23)

Beliau menerima al-Quran, Sunnah, fatwa sahabat, ijma, qias, istishab, masalih mursalah dan dharai’. (ms 23)

Imam Ahmad tidak mengarang kitab fiqh, kerana sahabatnya telah menerima mazhabnya berasarkan perkataan, perbuatan, jawapan-jawapan dan sebagainya.” (ms 23)

Beliau telah mengahsilkan al-Musnad dalam hadith, yang mengandungi lebih daripada 40,000 hadith. (ms 23)

Beliau beramal dengan hadith mursal dan hadith dhaif yang boleh meningkat ke darjat hadith Hassan, tetapi beliau tidak beramal dengan hadith bathil dan mungkar. Beliau mengutamakan hadith mursal dan dhaif daripada qias. (ms 23)

ZAHIRI

Abu Sulaiman Daud bin Ali al-Asfahani al-Zahiri.

Asas mazhab Zahiri ialah beramal dengan zahir al-Quran dan Sunnah selama mana tidak ada dalil yang menunjukkan bahawa yang dikehendaki daripadanya ialah bukan makna yang zahir. Jika tidak ada nas berpindah kepada ijma’ dengan syarat hendaklah ia merupakan ijma seluruh ulama. Mereka juga menerima ijma sahabat. Jika tidak didapati nas atau ijma’, mereka menggunakan istishab, iaitu al-ibanah al-asliyyah (keharusan sediakala). (ms 25)

ZAID BIN ALI ZAINAL ABIDIN BIN AL-HUSSEIN

Imam golongan Syiah Zaidiyah yang dianggap sebagai mazhab ke-5 selain mazhab yang empat. (ms 26)

Imam Zaid mengutamakan Ali bin Abi Talib daripada sahabat Rasulullah saw yang lain. (ms 26)

ABU JAAFAR MUHAMMAD BIN AL-HASSAN BIN AL-FARRUKH AL-SAFFAR AL-A’RAJ AL-QIMMI

Pengasas mazhab Syiah Imamiah.

Ibn Farrukh ialah pengasas sebenar fiqh Syiah Imamiyah di Parsi... (ms 27)

ABUL AL-SYA’THA’ AL’TAB’I, JABIR BIN ZAID

Pengasas mazhab Ibadiyyah. (ms 28)

Nota bacaan saya daripada buku ‘Fiqh & Perundangan Islam’ Jilid 1 (al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu al-Juz al-Awwal) oleh Dr Wahbah az-Zuhaili terjemahan Syed Ahmad Syed Hussain terbitan DBP-KPM-KL tahun 1995 cetakan kedua. Bacaan dan nota dibuat pada waktu senggang ketika menghadiri satu kursus berkaitan teknologi maklumat di Pusat Sumber Pendidikan Negeri Perak selama 3 atau 4 hari pada tahun lepas.